Het aantal vermiste vluchtelingenkinderen zit al jaren in stijgende lijn. In 2015 ging het om 277 minderjarigen, een jaar later om 284 en vorig jaar dus om 618. Het gaat hier alleen om kinderen die zonder hun ouders zijn toegekomen. In heel Europa zijn er zeker 10.000 verdwijningen.

De grote stijging valt deels te verklaren door het veranderde beleid. "We klampen meer jonge transmigranten aan, we proberen hen meer dan vroeger te overtuigen om naar onze centra te gaan en hier een asielaanvraag in te dienen", zegt Edward Landtsheere van de Dienst Voogdij van Justitie. "Maar deze groep probeert het vaakst weer te vluchten, omdat ze naar een ander land willen." Er is ook meer aandacht voor deze jonge kinderen op de vlucht, en dus zijn er meer meldingen bij de politie wanneer ze verdwijnen uit de centra, klinkt het.

Niemand heeft echter een volledig zicht op de omvang van dit probleem. Bij Child Focus meent men dat we slechts het topje van de ijsberg zien. Van de 124 dossiers die er vorig jaar geopend werden, zijn er vandaag 66 nog niet opgelost.

"Geen enkele instantie kan precies zeggen hoeveel kinderen er Europa binnenkomen, laat staan dat we exact weten hoeveel er in elke lidstaat vermist raken", zegt Hilde Vautmans. Zij schreef een boek over niet-begeleide minderjarige vluchtelingenkinderen, 'Waar zijn ze?', dat vandaag uitkomt. "Als iemands hond of kat verdwenen is, verschijnen er opsporingsacties op Facebook. Gaat het om vermiste vluchtelingenkinderen, dan zie ik nergens foto's of affiches. Bij 36 verdwijningen kwam er pas na 8 tot 14 dagen een melding binnen bij de politie. Terwijl iedereen toch weet dat bij een verdwijning de eerste uren cruciaal zijn."

Weer eentje minder

Bovendien verloopt de zoektocht naar jonge vluchtelingen doorgaans moeizaam. Soms is het zelfs gevaarlijk om foto's van hen te verspreiden. Hun mensensmokkelaars kunnen hen dan traceren en extra geld eisen of overgaan tot zware represailles. De juiste informatie ontbreekt ook vaak: hun leeftijd, hun echte naam, hun precieze achtergrond. "Een andere reden is het gebrek aan motivatie bij de politie", zegt Heidi De Pauw, algemeen directrice van Child Focus. "Ik wil het geen racisme noemen, maar we krijgen dingen te horen als: 'Ach, die komt helemaal uit Afghanistan, dus hij zal zijn plan wel trekken.'" Vautmans: "Of ze zeggen: 'Dat is er weer eentje minder, we gaan onze tijd niet verspillen met ernaar te zoeken.'"

Want de grote vraag is: wat gebeurt er met de verdwenen kinderen? "In het beste geval zijn ze naar een ander land vertrokken of zitten ze bij familie", zegt Brian Donald, stafchef bij Europol. Veel jonge vluchtelingen willen absoluut doorreizen naar Groot-Brittannië, hun eldorado.

Orgaan kwijt

Maar het zijn zeker niet allemaal gelukzoekers die hun eigen lot in handen willen nemen. "Als ze verdwijnen, is dat een ticket naar de hel", waarschuwt bevoegd Eurocommissaris Vera Jourová, die van dit dossier een prioriteit wil maken. "Ze kunnen in de criminaliteit of in de kinderarbeid belanden of ze worden seksueel uitgebuit." Child Focus kreeg ook al te maken met kinderen die een orgaan missen, maar daar niks over durven te vertellen.

Hilde Vautmans dient volgende week in het Europees Parlement een resolutie met aanbevelingen in. "In de eerste plaats moeten we werk maken van een beter registratiesysteem", zegt ze. "Wat mij betreft, kunnen we het best hun vingerafdrukken nemen bij aankomst. Voorwaarde is wel dat de politie hen tijdens die procedure niet als criminelen behandelt." Commissaris Jourová sluit zich daarbij aan.

Ook experts dringen erop aan dat kinderen in alle rust moeten kunnen aankomen en hun asielaanvraag indienen. Want de meeste verdwijningen gebeuren in de eerste 48 uur. Veel kinderen hebben in hun thuisland en tijdens hun tocht trauma's opgelopen, waardoor ze nauwelijks nog mensen in vertrouwen durven te nemen. Vautmans: "Smokkelaars trekken soms politie-uniformen aan en slaan of verkrachten kinderen, zodat ze bang worden van elk officieel gezag. Het is hun manier om zich te beschermen tegen verklikkers."

Verder moet de asielprocedure zo snel mogelijk afgehandeld worden. "Het kan niet dat een kind hier een halfjaar moet wachten tot het naar zijn ouders in een buurland kan", meent de Open Vld'ster. "Binnen de week moet dat rond zijn."

Europol, waar 'onze' Catherine De Bolle binnenkort de orders uitdeelt, wijst op het belang van betere data-uitwisseling tussen de Europese politiediensten, zodat ze vermiste vluchtelingenkinderen vlotter kunnen opsporen. "Een Europese aanpak is noodzakelijk om succesvol te zijn", zegt De Bolle.

Doet staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) genoeg? Aan het begin van de legislatuur zei hij dat de nietbegeleide minderjarigen voor hem een prioriteit vormen, maar daar is de laatste tijd nog maar weinig over opgevangen. Hij heeft wel lof voor het werk van Vautmans en zegt dat we meer actie moeten ondernemen tegen de onrustwekkende verdwijningen. "België speelt een voortrekkersrol op het internationale toneel", benadrukt Francken. Een concrete timing of plannen heeft hij evenwel niet. "Dat nog honderden vluchtelingenkinderen verdwijnen in ons land, zegt genoeg", merkt Vautmans op. "Geen enkel land doet op dit moment voldoende."

Anderzijds mogen we ook niet te naïef zijn. Er zijn verhalen van vluchtelingenkinderen die liegen over hun herkomst of zich veel jonger voordoen dan ze zijn. "Kinderen worden vaak gedwongen om te liegen, door hun ouders of de mensensmokkelaars. En welk asielbeleid je ook uitdraagt, een kind is een kind, ongeacht of het de juiste papieren heeft of niet. Mijn boek en resolutie zijn geen vrijbrief om hen allemaal hier te laten, maar we kunnen het ons niet permitteren dat er kinderen in de kelder van een nieuwe Dutroux belanden of door louche smokkelaars worden uitgebuit

'Waar zijn ze?' van Hilde Vautmans telt 66 pagina's en is uitgegeven in eigen beheer. Het boek kan gratis aangevraagd worden via hilde@vautmans.eu


Delen: